Routine: kem dưỡng trắng da mặt cho da ngăm đen – khoa học, an toàn và tôn trọng sắc da

Khi nói về kem dưỡng trắng da mặt cho da ngăm đen, điều ta hướng đến là làn da sáng khỏe và đều màu. Mục tiêu là giảm xỉn, mờ thâm sau mụn hay sạm nắng, đồng thời giữ vững hàng rào bảo vệ da. Với routine dưỡng sáng cho da ngăm, cách tiếp cận khoa học và dịu nhẹ sẽ cho kết quả tự nhiên, bền vững.

Da ngăm đen có những đặc thù gì cần hiểu trước khi dùng “kem dưỡng trắng”?

Hình ảnh minh họa cho liệu pháp vấn đề da - bước tăng sắc tố, nội dung ảnh: tangsacto4.

Trước khi chọn kem dưỡng làm sáng cho da ngăm, cần hiểu cơ chế sắc tố và phản ứng của da tối màu. Điều này giúp tối ưu kết quả và hạn chế nguy cơ kích ứng dẫn đến thâm sậm.

  • Melanin bảo vệ da nhưng dễ tăng sau viêm: Da tối màu có nhiều melanin và phản ứng sắc tố mạnh hơn khi gặp kích thích như nặn mụn, cháy nắng, ma sát. Hệ quả là tăng sắc tố sau viêm (PIH) kéo dài hơn nếu chăm sóc sai cách.
  • Nguy cơ kích ứng → thâm sậm: Quá nhiều hoạt chất tẩy da chết, làm sáng cùng lúc có thể gây kích ứng âm thầm. Kích ứng ở da tối màu không chỉ đỏ rát; nó còn để lại mảng thâm sậm rõ rệt.
  • Hàng rào da quyết định độ “glow”: Khi lipid biểu bì (ceramide, cholesterol, acid béo) suy yếu, bề mặt khô ráp tán xạ ánh sáng kém, khiến da xỉn dù sắc tố không tăng nhiều. Kem dưỡng sáng da nên song hành với phục hồi hàng rào.
  • Ánh sáng khả kiến (kể cả ánh sáng xanh) cũng ảnh hưởng: Ở tông da tối, không chỉ UV mà cả ánh sáng khả kiến có thể góp phần vào PIH. Bảo vệ quang phổ rộng và lựa chọn lớp che phủ phù hợp rất quan trọng.

Những hoạt chất thường gặp trong kem dưỡng làm sáng và ý nghĩa với da ngăm

Thay vì đổi tông nhanh, kem dưỡng trắng cho da tối màu hiện đại tập trung ngăn đường truyền melanin, chống oxy hóa, giảm viêm và phục hồi hàng rào. Dưới đây là bảng tóm tắt để bạn chọn kem dưỡng làm sáng cho da ngăm hiệu quả và an toàn.

Bảng thành phần làm sáng phù hợp cho da ngăm

angel liquid. Kem dưỡng da mặt cao cấp cho làn da khỏe mạnh trên nền lấp lánh, mỹ phẩm spa dưỡng ẩm và sản phẩm thương hiệu làm đẹp chăm sóc da tự nhiên

Hoạt chất Cơ chế chính Điểm mạnh trên da tông tối Rủi ro/Chú ý
Niacinamide (B3) Giảm chuyển melanosome từ tế bào sắc tố sang tế bào sừng; hỗ trợ hàng rào, kháng viêm nhẹ. Đều màu an toàn, cải thiện lỗ chân lông nhìn thấy; phù hợp hầu hết loại da. Kích ứng nhẹ ở một số người; nên tránh kết hợp quá nhiều hoạt chất mạnh trong cùng lớp.
Tranexamic Acid (TXA) Tác động vào chuỗi tín hiệu liên quan plasmin; hỗ trợ giảm thâm nám, PIH. Đặc biệt hữu ích cho mảng sạm không đồng đều; hay có mặt trong kem/serum làm sáng. Nhạy cảm với một số da; nên dùng công thức ổn định, kết hợp phục hồi hàng rào.
Alpha-Arbutin Ức chế tyrosinase – enzyme hình thành melanin. Thân thiện hơn so với nhiều chất làm sáng khác; hợp da dễ tăng sắc tố. Tránh xếp chồng với quá nhiều acid tẩy da chết để giảm nguy cơ kích ứng.
Vitamin C (L-AA, SAP, MAP…) Chống oxy hóa, hỗ trợ ức chế tyrosinase, tăng sáng bề mặt. Tăng “độ rạng” nhanh khi công thức ổn định; phối hợp tốt với niacinamide, NAG. Dạng L-AA dễ kích ứng; cần công thức và bao bì bền vững.
Azelaic Acid Kháng viêm, điều hòa sắc tố, hỗ trợ mụn và PIH. Hữu ích khi có mụn viêm kèm thâm; phù hợp tông tối. Có thể châm chích ban đầu; điều chỉnh tần suất theo tư vấn chuyên gia.
Chiết xuất cam thảo (glabridin, licochalcone) Ức chế tyrosinase, chống oxy hóa, làm dịu. Lý tưởng cho da nhạy cảm muốn đều màu dịu nhẹ. Dị ứng hiếm gặp; ưu tiên công thức minh bạch nguồn gốc.
N-Acetyl Glucosamine (NAG) Ảnh hưởng quá trình glycosyl hóa tyrosinase; hỗ trợ hàng rào. Tăng hiệu quả khi dùng cùng niacinamide; cải thiện độ mịn. Hiệu quả cần thời gian; kiên trì theo dõi 8–12 tuần.
Kojic acid/ dẫn xuất Ức chế tyrosinase. Hỗ trợ mờ thâm dạng mảng. Dễ kích ứng ở công thức mạnh; ưu tiên dẫn xuất ổn định hơn và chăm sóc phục hồi.
Retinoids (retinol, retinal…) Điều hòa tăng sinh tế bào, gián tiếp cải thiện sắc tố và cấu trúc. Hỗ trợ thâm sau mụn và dấu hiệu lão hóa sớm. Có thể gây kích ứng, bong tróc → PIH nếu lạm dụng; cần được điều chỉnh cá nhân bởi chuyên gia.

Nguyên tắc xây “routine” với kem dưỡng làm sáng cho da ngăm

Hình ảnh minh họa cho liệu pháp <a href=các bước chăm sóc da - bước kem dưỡng, nội dung ảnh: Kem dưỡng 10." />

Khi thiết kế routine dưỡng sáng da ngăm, hãy ưu tiên an toàn và tính nhất quán. kem dưỡng trắng da mặt cho da ngăm đen nên đi cùng chống nắng quang phổ rộng và các bước phục hồi hàng rào.

  • Ban ngày: Làm sạch dịu nhẹ → kem dưỡng sáng da có các thành phần thân thiện (niacinamide, TXA, alpha-arbutin, NAG, vitamin C dẫn xuất) → bảo vệ nắng quang phổ rộng. Với da tông tối dễ PIH, việc chống nắng đều đặn, đủ lượng và dặm lại theo khuyến nghị là chìa khóa quyết định kết quả đều màu.
  • Ban đêm: Làm sạch đủ – tránh “sạch kin kít” → kem dưỡng làm sáng có thêm yếu tố phục hồi hàng rào (ceramide, cholesterol, acid béo, panthenol) → có thể bổ sung hoạt chất cải thiện cấu trúc (ví dụ retinoid hoặc azelaic) tùy tư vấn.
  • Cân bằng giữa “làm sáng” và “giữ ẩm”: Da tối màu cần đủ ẩm để bề mặt phản xạ ánh sáng tốt, nhìn rạng rỡ. Thiếu ẩm khiến màu da trông xỉn và không đều.
  • Giảm ma sát cơ học: Hạn chế chà xát, kì cọ, tẩy tế bào chết vật lý mạnh – vì ma sát kích phát PIH. Nếu dùng tẩy da chết hóa học, nên ưu tiên acid “dịu” như lactic/mandelic ở công thức phù hợp và chỉ khi có hướng dẫn.
  • One change at a time: Mỗi lần chỉ đưa vào routine một sản phẩm làm sáng mới. Theo dõi phản ứng tối thiểu vài tuần trước khi cân nhắc thêm hoạt chất khác.

Cách chọn kem dưỡng theo loại da và vấn đề thường gặp

Hình ảnh minh họa cho liệu pháp vấn đề da - bước da yếu, nội dung ảnh: dayeu1.

Để tối ưu hiệu quả kem dưỡng làm sáng cho da ngăm, hãy chọn kết cấu và thành phần “hợp da – hợp mục tiêu”. Routine dưỡng sáng da ngăm an toàn bắt đầu từ lựa chọn phù hợp loại da.

  • Da dầu/ hỗn hợp dầu: Ưu tiên gel-cream nhẹ, không bít tắc, chứa niacinamide, TXA, NAG. Tìm nhãn “non-comedogenic” và hạn chế hương liệu đậm.
  • Da khô/ hàng rào yếu: Chọn cream nền giàu lipid sinh học (ceramide, cholesterol, acid béo) kết hợp arbutin, dẫn xuất vitamin C, licorice. Độ ẩm tốt giúp sắc da nhìn “glow” hơn.
  • Da nhạy cảm: Tối giản công thức, tránh cocktail hoạt chất mạnh; ưu tiên licorice, niacinamide nồng độ thấp, panthenol. Kiểm tra patch test trước khi dùng toàn mặt.
  • Da có mụn dễ thâm: Cân nhắc kem dưỡng có azelaic, niacinamide, arbutin. Tránh lột tẩy dày đặc – kích ứng khiến thâm dai dẳng hơn.
  • Nám/ sạm dai dẳng: Đây là tình trạng phức tạp, nên trao đổi với bác sĩ da liễu. Kem dưỡng làm sáng chỉ là một phần; bảo vệ nắng và lối sống đóng vai trò lớn.

Những sai lầm thường gặp khi dùng “kem dưỡng trắng” trên da ngăm

Hình ảnh minh họa cho liệu pháp vấn đề da - bước viêm da tiếp xúc, nội dung ảnh: viemda1.

kem dưỡng trắng da mặt cho da ngăm đen chỉ phát huy tốt khi dùng đúng cách. Tránh các lỗi phổ biến dưới đây để hạn chế kích ứng và thâm sậm.

  • Đốt cháy giai đoạn: Phối quá nhiều hoạt chất cùng lúc, mong “bật tông” nhanh – kết quả thường là kích ứng rồi thâm đậm hơn.
  • Bỏ qua chống nắng: Không có chống nắng, mọi nỗ lực làm sáng đều kém hiệu quả. Ngay cả ánh nắng xuyên cửa kính cũng góp phần làm sạm.
  • Lạm dụng tẩy da chết: Tẩy quá dày/ quá mạnh sẽ làm hàng rào suy yếu, là nền cho PIH.
  • Xếp lớp sai: Nhiều sản phẩm đặc – nặng xếp chồng khiến bít tắc. Ưu tiên kết cấu mỏng đến dày, và đủ thời gian “ổn định” giữa các lớp theo tư vấn.
  • Tin vào cam kết tuyệt đối: Không có sản phẩm “trắng bật tông 100%” an toàn cho mọi người. Kết quả cần thời gian, sự nhất quán và bảo vệ nắng.

Lộ trình kỳ vọng và theo dõi kết quả

Hình ảnh minh họa cho liệu pháp vấn đề da - bước tàn nhang, nội dung ảnh: tannhang1.

Khi bắt đầu routine kem dưỡng làm sáng cho da ngăm, hãy đặt kỳ vọng thực tế và theo dõi có hệ thống. Nhịp độ cải thiện phụ thuộc vấn đề sắc tố và mức độ kiên trì.

  • 2–4 tuần: Cải thiện độ ẩm bề mặt, da nhìn mượt và rạng hơn nếu công thức có niacinamide/ vitamin C dẫn xuất.
  • 8–12 tuần: Mảng xỉn và thâm sau mụn thường mờ dần. Ở nám/ tăng sắc tố sâu, thời gian có thể dài hơn và cần hỗ trợ y khoa.
  • Theo dõi khách quan: Chụp ảnh cùng ánh sáng/ góc chụp; ghi lại cảm giác da (châm chích, đỏ, bong) để điều chỉnh cùng chuyên gia.

Gợi ý khung routine xoay quanh kem dưỡng làm sáng (tham khảo)

Hình ảnh minh họa cho liệu pháp <a href=các bước chăm sóc da - bước kem chống nắng, nội dung ảnh: KCN 02." />

Khung sau giúp bạn lắp ghép sản phẩm phù hợp với kem dưỡng trắng cho da tối màu. Hãy ưu tiên an toàn và tính tối giản khi tăng độ phức tạp.

  • Sáng: sữa rửa mặt dịu nhẹ → Kem dưỡng làm sáng dịu (niacinamide/ arbutin/ TXA/ NAG/ licorice) → Chống nắng quang phổ rộng có độ bảo vệ UVA tốt; nếu có thể, ưu tiên công thức giảm ánh sáng khả kiến.
  • Tối: Làm sạch dịu → Kem dưỡng làm sáng kèm phục hồi hàng rào → Sản phẩm điều chỉnh cấu trúc (nếu được khuyến nghị) → Dưỡng ẩm khóa ẩm nếu cần.
  • Định kỳ: tẩy da chết hóa học dịu khi có chỉ định cá nhân hóa; tránh dồn nhiều bước “mạnh” trong một tối.

Khi nào nên gặp bác sĩ da liễu?

kết hợp tiêm HA cấp ẩm sâu cho da – Từ khóa gốc: cham_soc_thu_gian, lay_nhan_mun_1.jpg.

Nếu routine dưỡng sáng da ngăm an toàn vẫn không cải thiện hoặc xuất hiện kích ứng kéo dài, bạn nên đến bác sĩ để cá nhân hóa phác đồ.

  • Thâm/ nám lan rộng, dai dẳng hoặc tái phát nhanh dù đã chăm sóc tốt.
  • Kích ứng kéo dài, rát, bong mảng hoặc ngứa nhiều sau khi dùng kem dưỡng làm sáng.
  • Mụn viêm nặng kèm tăng sắc tố – cần phác đồ kiểm soát viêm để ngăn PIH.
  • Dự định dùng các hoạt chất kê đơn hoặc thủ thuật thẩm mỹ (peel nồng độ cao, laser, microneedling…): chỉ nên thực hiện khi có chỉ định và theo dõi của bác sĩ, cân nhắc kỹ lợi ích – nguy cơ, đặc biệt ở da tông tối vốn dễ tăng sắc tố sau thủ thuật.

Tiêu chí chọn kem dưỡng làm sáng “hợp da – hợp mục tiêu”

Để kem dưỡng trắng da mặt cho da ngăm đen phát huy ổn định, hãy kiểm tra an toàn công thức, khả năng phối hợp và kết cấu. Điều này giúp dùng đủ lượng mỗi ngày.

  • Độ an toàn công thức: Ưu tiên ít hương liệu, không cồn khô ở da nhạy cảm, pH thân thiện, bao bì kín giảm oxy hóa cho các hoạt chất nhạy sáng/không khí.
  • Nhắm đúng vấn đề: Thâm mụn cần kháng viêm nhẹ và điều hòa sắc tố (niacinamide, azelaic, arbutin). Xỉn màu bề mặt hưởng lợi từ chống oxy hóa, phục hồi hàng rào.
  • Kết cấu phù hợp: Gel-cream cho da dầu; cream giàu lipid cho da khô. Kết cấu phù hợp giúp dùng đủ và đều – yếu tố quyết định hiệu quả.
  • Khả năng phối hợp: Sản phẩm nên “ăn khớp” với chống nắng của bạn để không vón, không trượt – nếu lớp học không ổn định, bạn sẽ bôi thiếu lượng.

Rủi ro và tác dụng phụ cần biết

Khi dùng kem dưỡng làm sáng cho da ngăm, hãy chú ý dấu hiệu kích ứng và điều chỉnh tần suất. Việc lạm dụng hoạt chất mạnh có thể gây PIH.

  • Kích ứng, đỏ rát, châm chích: Thường gặp khi dùng vitamin C mạnh, acid tẩy da chết, retinoid; ở da tối màu, kích ứng có thể để lại PIH.
  • Viêm quanh miệng/ mắt: Xảy ra khi xếp lớp hoạt chất sát vùng nhạy cảm. Tránh bôi sát khóe mũi, mắt trừ khi được hướng dẫn.
  • Bít tắc/ mụn ẩn: Do nền kem quá đặc so với loại da hoặc do xếp chồng thiếu hợp lý.
  • Kỳ vọng không thực tế: Màu da nền tảng mang tính di truyền; “bật tông” vượt ngưỡng sinh lý không bền vững và tiềm ẩn rủi ro.

Khoảng trống thường bị bỏ quên: bảo vệ khỏi ánh sáng khả kiến và chiến lược “đều màu thông minh” cho da ngăm

Nhiều người đầu tư kem dưỡng trắng cho da tối màu nhưng kết quả chậm vì bỏ sót ánh sáng khả kiến. Với kem dưỡng mờ thâm cho da ngăm, hãy đồng bộ chống nắng, che phủ và thói quen giảm ma sát.

  • Che phủ có định hướng: Lớp phủ chứa iron oxides (thường có trong kem chống nắng/ sản phẩm nền “tinted”) giúp giảm tác động của ánh sáng khả kiến tốt hơn so với chống nắng vô sắc. Đây không phải mẹo trang điểm đơn thuần mà là một lớp bảo vệ sắc tố có ý nghĩa với da ngăm dễ PIH.
  • Kết hợp chống oxy hóa thân thiện da tối: Một số chất chống oxy hóa như vitamin C dẫn xuất ổn định, licochalcone, resveratrol, vitamin E trong kem dưỡng có thể hỗ trợ giảm stress oxy hóa do ánh sáng. Vai trò của chúng là “giảm gánh nặng” lên tế bào sắc tố, từ đó giúp kem làm sáng phát huy ổn định hơn.
  • Giảm ma sát hàng ngày: Ở làn da tối, thói quen tưởng như nhỏ (kỳ cọ khi tẩy trang, đeo khẩu trang cứng, chà xát khi lau khô) tích lũy thành vi viêm và PIH. Chuyển sang khăn mềm, lau thấm, và chọn khẩu trang mềm hơn có thể tạo khác biệt đáng kể theo thời gian.
  • Tối ưu “độ bóng lành mạnh”: Hiệu ứng quang học từ bề mặt da mịn, đủ ẩm tạo ảo giác sáng hơn mà không cần tác động mạnh lên sắc tố. Kem dưỡng chứa humectant (glycerin, hyaluronic acid), emollient mỏng nhẹ và occlusive vừa phải giúp tăng phản xạ ánh sáng, da nhìn rạng rỡ tức thì nhưng vẫn an toàn.
  • Đồng bộ chăm sóc tóc – da: Ở đường viền trán, mỹ phẩm tóc chứa dầu khoáng/ sáp đậm đặc có thể gây bít tắc → mụn → PIH viền trán. Chuyển sang sản phẩm tóc ít bít tắc, làm sạch sát đường chân tóc, và tách biệt chu trình dưỡng da – dưỡng tóc giúp giảm “vòng xoáy thâm mới”.
  • Ánh sáng trong nhà: Nguồn sáng trong văn phòng/ thiết bị có cường độ thấp hơn nắng nhưng phơi nhiễm kéo dài. Duy trì lớp bảo vệ ban ngày ổn định và ưu tiên vị trí làm việc tránh nắng xiên qua cửa sổ giúp kiểm soát sắc tố tốt hơn theo thời gian.

Tư duy đa lớp này kết hợp kem dưỡng làm sáng cho da ngăm, phục hồi hàng rào, bảo vệ UV + khả kiến và tối ưu thói quen. Khi các lớp phối hợp, làn da tối đạt độ sáng tự nhiên, có chiều sâu.

Các bước tinh chỉnh nhỏ nhưng hiệu quả cao

Với kem dưỡng sáng da cho tông da tối, những tinh chỉnh nhỏ tạo khác biệt lớn: chọn cặp hoạt chất cộng hưởng và tối ưu nhịp thoa để giảm vón, giảm kích ứng.

  • Ưu tiên thành phần “kết nối”: Cặp đôi niacinamide – NAG là ví dụ điển hình cho hiệu ứng bổ trợ đều màu và mịn da.
  • Cửa sổ thời gian nghỉ: Sau các bước quan trọng, cho da một khoảng nghỉ ngắn trước lớp kế tiếp để giảm nguy cơ vón/ kích ứng, đồng thời tăng cảm giác thoải mái khi dùng đủ lượng.
  • Chọn màu sản phẩm hợp tông: Nếu dùng kem dưỡng có hiệu ứng tone-up, hãy ưu tiên sắc độ vàng/olive hoặc công thức hạt phản quang siêu mịn để tránh “trắng bệch” trên nền da ngăm.

Lời khuyên an toàn khi cân nhắc hoạt chất/ thủ thuật mạnh

Nếu đang cân nhắc nâng cấp routine dưỡng sáng cho da ngăm, hãy thảo luận với bác sĩ trước khi dùng hoạt chất kê đơn hoặc thủ thuật mạnh để giảm rủi ro PIH.

  • Hydroquinone, retinoid kê đơn, peel nồng độ cao, laser: Chỉ dùng/ thực hiện khi có chỉ định và giám sát y khoa. Ở tông da tối, sai số nhỏ có thể để lại PIH hoặc rối loạn sắc tố kéo dài.
  • Không tự phối hợp “công phá”: Tránh tự ý trộn nhiều sản phẩm mạnh cùng đêm (ví dụ acid tẩy da chết + retinoid + vitamin C L-AA) vì dễ tạo kích ứng cộng hưởng.
  • Trong thai kỳ/ cho con bú: Hãy trao đổi với bác sĩ trước khi dùng bất kỳ hoạt chất làm sáng/ tái tạo nào.

Checklist nhanh trước khi mua kem dưỡng làm sáng cho da ngăm

Để chọn đúng kem dưỡng mờ thâm cho da tối màu, hãy kiểm danh sách sau. Lựa chọn chuẩn giúp routine dưỡng sáng da ngăm an toàn và ổn định.

  • Thành phần làm sáng “dịu” và có cơ sở: niacinamide, TXA, alpha-arbutin, NAG, licorice, vitamin C dẫn xuất.
  • Có trụ cột phục hồi: ceramide, cholesterol, acid béo, panthenol.
  • Kết cấu phù hợp loại da; không nặng bí nếu da dầu, không quá nhẹ nếu da khô.
  • Phù hợp thói quen chống nắng hiện có để dễ bôi đủ và dặm lại theo khuyến nghị chung.
  • Nhãn rõ ràng, hạn sử dụng minh bạch; ưu tiên thương hiệu có kiểm nghiệm an toàn.

FAQ

1) Dùng kem dưỡng trắng bao lâu thì thấy da sáng?

Với kem dưỡng trắng da mặt cho da ngăm đen, bạn thường thấy da rạng hơn sau 2–4 tuần. Mờ thâm và đều màu rõ rệt cần 8–12 tuần cùng chống nắng đều đặn.

2) Da ngăm có cần kem chống nắng mỗi ngày không?

Cần. Dù dùng kem dưỡng làm sáng cho da ngăm, bạn vẫn phải bôi đủ và dặm lại kem chống nắng để bảo vệ trước UVA/UVB và ánh sáng khả kiến.

3) Có nên dùng nhiều chất làm sáng cùng lúc cho nhanh?

Không nên. Routine dưỡng sáng da ngăm an toàn ưu tiên tăng dần độ mạnh. Trộn quá nhiều hoạt chất dễ kích ứng và để lại PIH kéo dài.

4) Dùng retinoid có làm da ngăm bị “bật tông” không tự nhiên?

Không. Retinoid giúp đều màu gián tiếp nên hợp với kem dưỡng trắng cho da tối màu. Tuy nhiên cần dùng đúng tần suất để tránh kích ứng gây PIH.

5) Thâm sau mụn ở da ngăm nên ưu tiên gì trong kem dưỡng?

Hãy ưu tiên niacinamide, azelaic và arbutin. Kết hợp kem dưỡng mờ thâm cho da tối màu với chống nắng sẽ giúp mờ thâm bền vững hơn.

Tóm tắt tư duy “sáng da” bền vững cho da ngăm

Làm sáng an toàn không phải cuộc đua nồng độ. Hãy phối hợp kem dưỡng trắng da mặt cho da ngăm đen có cơ sở khoa học, phục hồi hàng rào, chống nắng (kể cả khả kiến) và tối ưu thói quen để đạt độ sáng tự nhiên, trung thực với sắc độ vốn có.

Chú ý: Nội dung bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc điều trị y khoa. Vui lòng tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi áp dụng bất kỳ phương pháp nào. Xem thêm

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *