Acid uric là gì? Chỉ số xét nghiệm, ý nghĩa và cách giảm acid uric an toàn

Lona Team Đã kiểm duyệt nội dung

Acid uric là gì? Đây là chất thải tự nhiên sinh ra khi cơ thể phân huỷ purin, có trong tế bào và nhiều loại thực phẩm. Bình thường acid uric hoà tan trong máu và được thận đào thải. Khi tạo ra quá nhiều hoặc thải kém, nồng độ tăng có thể dẫn đến gout, sỏi thận và một số vấn đề chuyển hoá.

Acid uric hình thành và đào thải như thế nào?

Acid uric là sản phẩm cuối cùng của quá trình chuyển hoá purin ở người. Khoảng hai phần ba lượng acid uric được thải qua thận, phần còn lại qua đường ruột.

Purin có hai nguồn chính. Nguồn nội sinh đến từ việc tế bào cơ thể liên tục được thay mới, khi DNA và RNA bị phân huỷ. Nguồn ngoại sinh đến từ thực phẩm như nội tạng động vật, một số loại hải sản, thịt đỏ, nước dùng hầm xương lâu và đồ uống có cồn, đặc biệt là bia. Đồ uống ngọt chứa fructose cũng làm tăng tạo acid uric.

Khi cân bằng tạo và thải bị phá vỡ, acid uric trong máu tăng lên. Ở nồng độ cao kéo dài, tinh thể urat có thể lắng đọng ở khớp, mô mềm dưới da hoặc thận.

Chỉ số acid uric bao nhiêu là cao?

Không có một con số chung cho mọi phòng xét nghiệm. Theo Mayo Clinic, khoảng tham chiếu thường gặp ở nam cao hơn nữ, và giá trị trên khoảng 7 mg/dL (khoảng 420 µmol/L) thường được xem là tăng acid uric máu.

Luôn đọc kết quả theo khoảng tham chiếu in trên phiếu xét nghiệm của chính nơi bạn làm, và để bác sĩ giải thích trong bối cảnh sức khoẻ của bạn.

Khi nào nên xét nghiệm acid uric?

Xét nghiệm acid uric thường được chỉ định khi có triệu chứng nghi gout, sỏi thận, hoặc để theo dõi người có nguy cơ chuyển hoá. Bạn không cần tự đi xét nghiệm liên tục nếu không có lý do.

• Sưng, nóng, đỏ, đau dữ dội đột ngột ở một khớp, hay gặp ở ngón chân cái, cổ chân, gối.
• Tiền sử sỏi thận, đặc biệt sỏi urat.
• Theo dõi khi đang dùng thuốc hạ acid uric hoặc thuốc có thể làm tăng acid uric như một số thuốc lợi tiểu.
• Người có hội chứng chuyển hoá: béo bụng, tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu.

Thông thường xét nghiệm máu được lấy buổi sáng. Bạn nên hỏi nơi xét nghiệm có cần nhịn ăn hay không, và báo các thuốc đang dùng vì một số thuốc ảnh hưởng đến kết quả.

Acid uric cao liên quan gì đến làn da?

Acid uric cao chủ yếu ảnh hưởng khớp và thận, nhưng cũng có một số biểu hiện ở da. Gout lâu năm có thể tạo hạt tophi, là các cục urat nằm dưới da quanh khớp, vành tai, khuỷu tay.

Ngoài ra, một số nghiên cứu trên PubMed ghi nhận người bị vảy nến có tỷ lệ tăng acid uric máu cao hơn, có thể do tốc độ tái tạo tế bào da nhanh và các yếu tố chuyển hoá đi kèm. Mối liên quan này không có nghĩa tăng acid uric gây vảy nến, nhưng là lý do người bị vảy nến nên được kiểm tra chuyển hoá định kỳ theo chỉ định.

Da quanh khớp đang bị cơn gout cấp thường đỏ, căng bóng, nóng. Đây không phải vấn đề thẩm mỹ, cần được bác sĩ đánh giá. Với da khô do lớn tuổi, bệnh thận hoặc thời tiết, việc dưỡng ẩm và phục hồi hàng rào da vẫn quan trọng; bạn có thể đọc thêm bài peptide nên kết hợp với gì trong chu trình dưỡng ẩm và phục hồi.

Cách giảm acid uric: những bước nên làm

Cách giảm acid uric hiệu quả và bền vững là kết hợp điều chỉnh ăn uống, cân nặng, lối sống và, khi cần, dùng thuốc theo chỉ định. Không có thực phẩm hay mẹo nào thay thế được đánh giá của bác sĩ.

1. Hạn chế purin cao: nội tạng, cá cơm, cá mòi, một số loại tôm cua, nước hầm xương đặc.
2. Giảm rượu bia và đồ uống ngọt: bia và nước ngọt nhiều fructose làm tăng acid uric rõ rệt.
3. Uống đủ nước: hỗ trợ thận đào thải, trừ khi bác sĩ yêu cầu hạn chế nước do bệnh lý.
4. Giảm cân từ từ: giảm cân quá nhanh hoặc nhịn đói có thể làm acid uric tăng tạm thời.
5. Ưu tiên rau, ngũ cốc nguyên hạt, sữa ít béo: theo NHS, chế độ ăn cân bằng giúp kiểm soát nguy cơ cơn gout.
6. Tái khám và xét nghiệm theo hẹn nếu đã được chẩn đoán gout hoặc tăng acid uric.

Thuốc hạ acid uric như allopurinol, febuxostat hay thuốc chống viêm trong cơn gout cấp như colchicine đều là thuốc kê đơn, cần bác sĩ chỉ định, theo dõi chức năng gan thận và tác dụng phụ. Không tự mua dùng theo lời khuyên trên mạng.

Rủi ro và tác dụng phụ khi tự xử lý acid uric cao

Tự xử lý acid uric cao tại nhà có thể gây hại nếu dùng sai thuốc hoặc bỏ qua bệnh nền. Rủi ro lớn nhất là che lấp bệnh thận, dùng thuốc giảm đau không phù hợp và để gout tiến triển âm thầm.

• Dùng thuốc giảm đau kháng viêm kéo dài có thể ảnh hưởng dạ dày, thận, huyết áp.
• Thuốc hạ acid uric có thể gây dị ứng da, trong một số trường hợp hiếm là phản ứng da nặng; vì vậy cần bác sĩ đánh giá trước khi dùng.
• Bắt đầu hoặc ngừng thuốc đột ngột có thể khởi phát cơn gout.
• Các bài thuốc, thực phẩm chức năng không rõ nguồn gốc có thể chứa corticoid hoặc chất cấm.

Sai lầm thường gặp về acid uric

• Cho rằng acid uric cao là chắc chắn bị gout: nhiều người tăng acid uric không triệu chứng.
• Kiêng hoàn toàn đạm: dẫn đến thiếu dinh dưỡng; cần chọn nguồn đạm phù hợp chứ không bỏ hẳn.
• Chỉ uống thuốc khi đau: bỏ qua kế hoạch kiểm soát dài hạn do bác sĩ đặt.
• Tin vào “detox thải acid uric”: các sản phẩm quảng cáo kiểu này thường không có bằng chứng.

Thăm khám tại Lona Skin Lab

Lona Skin Lab là phòng khám da liễu, không điều trị gout hay bệnh lý chuyển hoá. Với người có acid uric cao kèm vấn đề về da, Lona thăm khám phần da liễu và giới thiệu chuyển tuyến đến chuyên khoa nội, cơ xương khớp khi cần.

1. Hỏi tiền sử: bệnh nền, thuốc đang dùng, kết quả xét nghiệm gần đây.
2. Soi da và đánh giá loại da: phân biệt tình trạng da khô, viêm da, vảy nến hay tổn thương nghi tophi.
3. Giải thích lựa chọn: chăm sóc da phù hợp, hoặc hướng chuyển khám chuyên khoa.
4. Hẹn tái khám: theo dõi tình trạng da khi có thay đổi thuốc hoặc bệnh nền.

Bạn có thể đặt lịch thăm khám nếu có vấn đề da cần đánh giá.

Chăm sóc da tại nhà khi da khô, nhạy cảm

Với da khô, dễ kích ứng, nguyên tắc là cấp nước, làm dịu và chống nắng, hạn chế hoạt chất mạnh khi da đang yếu.

• Cấp ẩm: các sản phẩm chứa hyaluronic acid giúp giữ nước cho lớp sừng.
• Làm dịu: thành phần panthenol, hoặc kem rau má; xem thêm bài kem dưỡng Centella và cách hiểu đúng.
• Chống nắng: Dual Sun Block Soft SPF50+/PA+++ của Bellmona cho nhu cầu hằng ngày.

Nếu bạn quan tâm đến các thành phần hỗ trợ đàn hồi da, bài Collagen Elasten: thành phần và cơ chế có thông tin tham khảo. Với nốt mụn đơn lẻ, bạn có thể đọc về gel chấm mụn Actidem và cách dùng.

Khi nào cần đi khám ngay?

• Khớp sưng nóng đỏ, đau dữ dội đột ngột, kèm sốt.
• Đau lưng, đau hông lan xuống bụng dưới, tiểu ra máu: nghi sỏi thận.
• Nổi ban đỏ lan rộng, bong da, loét miệng sau khi bắt đầu một thuốc mới.
• Cục dưới da quanh khớp hoặc vành tai to dần, vỡ chảy chất trắng như phấn.

Câu hỏi thường gặp

Acid uric cao nhưng chưa từng đau khớp có cần điều trị không?

Tăng acid uric không triệu chứng khá phổ biến và không phải ai cũng cần dùng thuốc. Bác sĩ sẽ cân nhắc mức tăng, bệnh thận, sỏi thận, bệnh tim mạch và các yếu tố nguy cơ khác. Thường bước đầu là điều chỉnh ăn uống, cân nặng, rượu bia và hẹn xét nghiệm lại. Đừng tự uống thuốc hạ acid uric khi chưa được đánh giá.

Phụ nữ sau mãn kinh có dễ tăng acid uric không?

Có xu hướng tăng. Estrogen giúp thận đào thải acid uric tốt hơn, nên sau mãn kinh nồng độ thường tăng dần, gần với mức của nam giới. Phụ nữ ở giai đoạn này nếu có thừa cân, tăng huyết áp hoặc dùng thuốc lợi tiểu nên trao đổi với bác sĩ về việc kiểm tra chuyển hoá, trong đó có acid uric, theo lịch phù hợp.

Xét nghiệm acid uric có cần nhịn ăn không?

Tuỳ nơi xét nghiệm. Nhiều cơ sở khuyên lấy máu buổi sáng, có thể nhịn ăn vài giờ, đặc biệt khi làm kèm các xét nghiệm mỡ máu, đường huyết. Bạn nên tránh bữa ăn nhiều đạm, rượu bia hôm trước và báo các thuốc đang dùng. Hãy hỏi trước cơ sở xét nghiệm để có hướng dẫn chính xác cho trường hợp của mình.

Người bị vảy nến có nên kiểm tra acid uric?

Một số nghiên cứu ghi nhận người bị vảy nến có nguy cơ tăng acid uric và gout cao hơn, nhất là khi kèm thừa cân hoặc hội chứng chuyển hoá. Vì vậy người bị vảy nến nên trao đổi với bác sĩ về việc kiểm tra chuyển hoá định kỳ. Việc này không thay thế điều trị vảy nến mà giúp theo dõi sức khoẻ tổng thể tốt hơn.

Uống nhiều nước có giúp giảm acid uric không?

Uống đủ nước giúp thận đào thải acid uric và giảm nguy cơ sỏi, nên là thói quen có lợi. Tuy nhiên chỉ uống nước không đủ để kiểm soát acid uric cao nếu chế độ ăn, rượu bia và cân nặng không thay đổi. Người bị suy tim, bệnh thận nặng cần hỏi bác sĩ về lượng nước phù hợp, không nên tự uống quá nhiều.

Đang dùng thuốc hạ acid uric thì nổi mẩn đỏ phải làm sao?

Nổi mẩn sau khi bắt đầu thuốc mới có thể là phản ứng dị ứng thuốc. Hãy liên hệ ngay bác sĩ đã kê đơn. Nếu ban lan nhanh, bong da, phồng rộp, loét miệng, mắt đỏ hoặc sốt, cần đến cơ sở y tế cấp cứu. Không tự ngưng hay đổi thuốc khác, và không tự bôi thuốc chứa corticoid để che triệu chứng.

Tài liệu tham khảo

• Mayo Clinic – Uric acid test và High uric acid level (hyperuricemia).
• NHS (Vương quốc Anh) – Gout: symptoms, causes and treatment.
• PubMed – Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ – Hướng dẫn điều trị gout của ACR/EULAR và nghiên cứu liên quan acid uric với bệnh vảy nến.
• Bộ Y tế Việt Nam – Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị bệnh cơ xương khớp.