Hạ bì là gì? Cấu trúc, chức năng của mô dưới da và ý nghĩa lâm sàng

Hạ bì (mô dưới da, hypodermis) là lớp sâu nhất của da, nằm dưới lớp bì, cấu tạo chủ yếu từ tế bào mỡ và các vách mô liên kết. Hạ bì giúp cách nhiệt, dự trữ năng lượng, đệm chống va chạm và tạo đường nét cơ thể. Thay đổi ở hạ bì liên quan đến cellulite, lão hoá khuôn mặt và nhiều thủ thuật thẩm mỹ.

Hạ bì nằm ở đâu trong cấu trúc da?

Da người gồm ba lớp từ ngoài vào trong:

• Thượng bì (biểu bì): lớp mỏng ngoài cùng, chứa tế bào sừng và tế bào hắc tố, làm nhiệm vụ hàng rào bảo vệ.
• Bì (trung bì): chứa collagen, elastin, mạch máu nhỏ, nang lông, tuyến mồ hôi, tuyến bã; quyết định độ đàn hồi và săn chắc.
• Hạ bì (mô dưới da): lớp mỡ nằm giữa lớp bì và cân cơ.

Lưu ý: trong một số tài liệu tiếng Việt, cách gọi các lớp có thể khác nhau. Bài này dùng “hạ bì” theo nghĩa mô dưới da (subcutis).

Cấu tạo của lớp hạ bì

Hạ bì gồm các tiểu thuỳ mỡ (tập hợp tế bào mỡ) được ngăn cách bởi các vách xơ mô liên kết. Các vách này nối lớp bì với cân bên dưới, giữ cho da bám vào cơ thể. Trong hạ bì có các mạch máu và dây thần kinh tương đối lớn, chân của một số nang lông và tuyến mồ hôi.

Độ dày hạ bì thay đổi rất nhiều: mỏng ở mí mắt, dày ở bụng, mông, đùi. Nội tiết tố, di truyền, tuổi và cân nặng đều ảnh hưởng đến cách mỡ phân bố. Nếu quan tâm đến nang lông, bạn có thể đọc bài hình ảnh nang tóc và cách đọc.

Chức năng của hạ bì

Chức năng	Ý nghĩa
Dự trữ năng lượng	Tế bào mỡ lưu trữ triglyceride, giải phóng khi cơ thể cần
Cách nhiệt	Giúp giữ thân nhiệt ổn định
Đệm cơ học	Giảm lực va đập lên cơ, xương và cơ quan bên trong
Nội tiết	Mô mỡ tiết hormone như leptin, adiponectin, tham gia chuyển hoá
Tạo đường nét	Quyết định độ đầy đặn của gương mặt và đường cong cơ thể
Nâng đỡ phần phụ	Chứa chân nang lông, tuyến mồ hôi, mạch máu và thần kinh

Hạ bì liên quan đến những vấn đề thẩm mỹ nào?

Cellulite

Cellulite là hiện tượng da sần như vỏ cam ở đùi, mông, bụng. Nguyên nhân là các tiểu thuỳ mỡ đẩy lên lớp bì trong khi các vách xơ kéo da xuống. Ở nữ, vách xơ thường xếp song song nên dễ thấy cellulite hơn nam. Cellulite rất phổ biến, kể cả ở người gầy, và không phải bệnh lý. Hiện chưa có phương pháp nào xoá hoàn toàn cellulite; các biện pháp chỉ giúp cải thiện ở mức độ nhất định.

Lão hoá khuôn mặt

Mỡ vùng mặt được chia thành nhiều khoang. Theo tuổi, một số khoang teo đi, một số trượt xuống, cùng với tiêu xương làm mặt hóp ở thái dương, má, xuất hiện rãnh và chảy xệ. Đây là cơ sở của các phương pháp bù thể tích như filler HA.

Viêm mô mỡ và các bệnh lý khác

Hạ bì có thể bị viêm (viêm mô mỡ, ví dụ hồng ban nút), nhiễm trùng (viêm mô bào), hoặc có khối u lành như u mỡ. Những tình trạng này cần bác sĩ chẩn đoán.

Rủi ro khi can thiệp vào lớp hạ bì

Nhiều thủ thuật thẩm mỹ tác động lên mô dưới da. Mỗi thủ thuật đều có rủi ro cần biết:

• Tiêm tan mỡ: sưng, đau, bầm, cục cứng, nhiễm trùng, không đều bề mặt; sản phẩm không rõ nguồn gốc làm tăng nguy cơ.
• Filler vùng cơ thể (mông, ngực): tiêm thể tích lớn có nguy cơ nhiễm trùng, áp xe, di lệch, tạo khối, khó xử trí; các chất làm đầy không rõ loại có thể gây biến chứng kéo dài.
• Filler mặt: sưng, bầm, cục; hiếm nhưng nghiêm trọng là tắc mạch vì hạ bì vùng mặt chứa mạch máu lớn.
• Thiết bị năng lượng giảm mỡ: đỏ, tê, đau; hiếm có tăng sản mỡ nghịch thường sau quang đông lạnh.

Lona Skin Lab không thực hiện tiêm tan mỡ và filler vùng cơ thể. Với nhu cầu này, Lona cung cấp kiến thức về rủi ro để người tiêu dùng cân nhắc kỹ trước khi quyết định.

Thăm khám tại Lona Skin Lab

Khi có vấn đề liên quan đến mô dưới da như khối u nhỏ dưới da, vùng da đỏ đau, mất thể tích vùng mặt hoặc băn khoăn về cellulite, bác sĩ Lona Skin Lab sẽ thăm khám, tư vấn và giới thiệu chuyển tuyến khi cần (ví dụ khối u cần siêu âm, phẫu thuật, hoặc nhu cầu tạo hình cơ thể). Với vùng mặt, Lona Skin Lab thực hiện tiêm filler HA sau khi bác sĩ thăm khám và chỉ định.

Bạn có thể đặt lịch thăm khám để bác sĩ đánh giá tình trạng và tư vấn phương án phù hợp.

Chăm sóc da tại nhà để hỗ trợ cấu trúc da

Mỹ phẩm chủ yếu tác động lên thượng bì và lớp bì nông, không thay đổi được mỡ hạ bì. Tuy vậy, chăm sóc đều đặn giúp da trông săn và khoẻ hơn:

• Chống nắng: UV làm suy giảm collagen lớp bì; dùng kem chống nắng phổ rộng hằng ngày.
• Retinoid mỹ phẩm: ví dụ Retinol Facial Cream, giúp cải thiện bề mặt da khi dùng đều; bắt đầu tần suất thấp.
• Peptide: nhóm sản phẩm chứa peptide hỗ trợ giữ ẩm, giúp da trông mịn hơn.

Muốn tìm hiểu thêm về dưỡng sáng, xem bài dưỡng sáng da an toàn, skin glow từ bên trong và whitening cream: khoa học và kỳ vọng.

Khi nào cần đi khám ngay?

• Vùng da đỏ, nóng, sưng, đau lan nhanh, kèm sốt (nghi viêm mô bào).
• Nốt cục dưới da to nhanh, cứng, dính, đau hoặc thay đổi màu da phía trên.
• Nốt đỏ đau ở cẳng chân kèm sốt, đau khớp.
• Sưng, đau, chảy dịch tại vùng từng tiêm chất làm đầy hoặc tan mỡ.

Câu hỏi thường gặp

Hạ bì và trung bì khác nhau thế nào?

Trung bì (lớp bì) nằm ngay dưới thượng bì, giàu collagen và elastin, quyết định độ săn chắc và đàn hồi của da. Hạ bì nằm sâu hơn, chủ yếu là mô mỡ và vách xơ, đảm nhiệm cách nhiệt, đệm và dự trữ năng lượng. Hai lớp phối hợp tạo nên độ dày, độ căng và đường nét của da.

Cellulite có biến mất khi giảm cân không?

Giảm cân có thể làm cellulite nhẹ đi ở một số người, nhưng không phải ai cũng vậy, vì cellulite liên quan đến cấu trúc vách xơ chứ không chỉ lượng mỡ. Tập luyện tăng cơ, giữ cân nặng ổn định và chăm sóc da giúp vùng da trông mịn hơn. Hiện chưa có phương pháp xoá hoàn toàn cellulite.

Kem bôi có làm tan mỡ dưới da không?

Mỹ phẩm bôi không đi đủ sâu để làm giảm đáng kể mỡ hạ bì. Một số sản phẩm chứa caffeine có thể tạo cảm giác da săn tạm thời. Cần thận trọng với quảng cáo “tan mỡ” từ kem bôi. Giảm mỡ thực chất cần chế độ ăn, vận động, hoặc thủ thuật y khoa được đánh giá kỹ.

Vì sao mặt hóp đi khi lớn tuổi?

Theo tuổi, các khoang mỡ vùng thái dương, má và quanh mắt teo dần hoặc trượt xuống, đồng thời xương mặt tiêu bớt và collagen giảm. Kết quả là gương mặt mất độ đầy, xuất hiện rãnh và chảy xệ. Bác sĩ có thể đánh giá và tư vấn các lựa chọn bù thể tích hoặc nâng đỡ phù hợp.

Tài liệu tham khảo

• DermNet
• American Academy of Dermatology (AAD)
• PubMed