Lạm dụng tiêm botox: hậu quả, dấu hiệu cảnh báo và cách phòng tránh

Lona Team Đã kiểm duyệt nội dung

Lạm dụng tiêm botox là tiêm quá dày, quá liều hoặc dùng sản phẩm không rõ nguồn gốc. Hậu quả có thể là gương mặt đơ cứng, mất biểu cảm, sụp mi, teo cơ, giảm đáp ứng với thuốc và hiếm gặp là yếu cơ lan rộng. Botulinum toxin là thuốc kê đơn, cần bác sĩ chỉ định.

Thế nào là lạm dụng tiêm botox?

Botulinum toxin type A ngăn giải phóng acetylcholine tại chỗ nối thần kinh – cơ, khiến cơ được tiêm co yếu trong vài tháng rồi phục hồi dần. Khi được bác sĩ chỉ định đúng vùng, đúng liều và đúng khoảng cách, thuốc giúp giảm nếp nhăn động hoặc thu gọn cơ cắn. “Lạm dụng” thường gồm:

• Tiêm nhắc lại khi tác dụng lần trước chưa hết, hoặc tiêm “dặm” liên tục.
• Tiêm quá nhiều vùng cùng lúc, hoặc dùng liều vượt nhu cầu thực tế.
• Tiêm ở nhiều nơi khác nhau mà không ai nắm toàn bộ lịch sử tiêm.
• Mua sản phẩm trôi nổi, tiêm tại spa, tại nhà hoặc bởi người không phải bác sĩ.

Khoảng cách giữa các lần tiêm và độ tuổi phù hợp được giải thích ở mức khoa học trong bài botox bao nhiêu tuổi tiêm được; quyết định cụ thể luôn do bác sĩ đưa ra sau thăm khám.

Hậu quả của việc tiêm botox quá dày

Botox giả và sản phẩm không rõ nguồn gốc

Botulinum toxin là một trong những chất có độc tính cao nhất được biết đến, chỉ an toàn khi đúng chế phẩm, đúng nồng độ, bảo quản lạnh đúng quy định và dùng bởi người có chuyên môn. Cơ quan quản lý dược của nhiều nước, trong đó có FDA Hoa Kỳ, đã nhiều lần cảnh báo về botox giả hoặc không được phép lưu hành, liên quan đến các ca yếu cơ, khó thở phải nhập viện. Dấu hiệu nghi ngờ gồm giá rẻ bất thường, bao bì không có nhãn tiếng Việt, không rõ nhà nhập khẩu, được bán qua mạng xã hội. Thông tin về một số chế phẩm và sự khác biệt về nguồn gốc có trong bài botox Hàn Kaimax và botox Bienox.

Rủi ro và tác dụng phụ ngay cả khi tiêm đúng quy trình

• Đau, đỏ, bầm, sưng nhẹ tại điểm tiêm.
• Đau đầu nhẹ, cảm giác nặng trán vài ngày.
• Sụp mi, sụp mày, mất cân đối, thường cải thiện dần khi tác dụng giảm.
• Mỏi khi nhai sau tiêm cơ cắn.
• Hiếm gặp: phản ứng dị ứng, yếu cơ lan xa, khó nuốt.

Người mang thai, cho con bú, mắc bệnh thần kinh – cơ như nhược cơ, đang nhiễm trùng vùng tiêm hoặc dùng một số thuốc tương tác không nên tiêm.

Làm sao để tránh lạm dụng?

1. Chỉ tiêm khi có chỉ định từ bác sĩ sau thăm khám, không tiêm theo trào lưu.
2. Giữ một hồ sơ: ngày tiêm, vùng tiêm, tên chế phẩm; thông báo đầy đủ khi đổi cơ sở.
3. Không tiêm nhắc khi tác dụng lần trước chưa hết; tuân thủ lịch tái khám.
4. Chấp nhận nét mặt có biểu cảm tự nhiên; mục tiêu là làm mềm nếp nhăn, không phải xoá mọi chuyển động.

Thăm khám tại Lona Skin Lab

Lona Skin Lab, phòng khám da liễu thẩm mỹ tại Cần Thơ, thực hiện tiêm botulinum toxin sau khi bác sĩ thăm khám và chỉ định. Bác sĩ hỏi kỹ lịch sử các lần tiêm trước, đánh giá cơ mặt khi nghỉ và khi biểu cảm, và có thể khuyên tạm dừng nếu thấy dấu hiệu tiêm quá dày. Nếu tình trạng không phù hợp với botulinum toxin, bác sĩ sẽ tư vấn phương án khác. Chi phí phụ thuộc tình trạng và kế hoạch, được tư vấn sau khi thăm khám.

Bạn có thể đặt lịch thăm khám để bác sĩ đánh giá.

Chăm sóc da tại nhà sau thủ thuật

Sau tiêm vài giờ, tránh xoa bóp mạnh, không nằm úp, hạn chế vận động mạnh theo hướng dẫn. Về lâu dài, chăm sóc da nền giúp kéo dài khoảng cách giữa các lần cần can thiệp:

• Chống nắng: Dual Sun Block Soft SPF50+/PA+++ của Bellmona.
• Chống lão hoá tại nhà: Lifting Facial Cream của Inlab Medical chứa retinol, peptide, coenzyme Q10 hỗ trợ làm mờ nếp nhăn; hoặc tham khảo nhóm sản phẩm chứa peptide.
• Vùng mắt: danh mục kem mắt giúp cấp ẩm vùng da mỏng.

Khi nào cần đi khám ngay?

• Khó nuốt, khó nói, khó thở, giọng thay đổi.
• Yếu cơ tay chân, mệt lả, nhìn đôi, sụp mi rõ.
• Sưng mặt, nổi mề đay sau tiêm.
• Vùng tiêm sưng nóng đỏ, chảy mủ, sốt.

Câu hỏi thường gặp

Bao lâu thì được tiêm botox lại?

Khoảng cách giữa các lần tiêm do bác sĩ quyết định dựa trên vùng tiêm, mức độ phục hồi của cơ và mục tiêu điều trị. Nguyên tắc chung là không tiêm nhắc khi tác dụng lần trước chưa hết và tránh tiêm dặm liên tục. Tiêm quá dày làm tăng nguy cơ mặt đơ, teo cơ và giảm đáp ứng.

Mặt bị đơ sau tiêm botox có hết không?

Thường có. Khi tác dụng thuốc giảm dần trong vài tháng, cơ hồi phục và biểu cảm trở lại. Trong thời gian chờ, không nên tiêm thêm để chỉnh mà chưa có đánh giá của bác sĩ. Nếu mặt đơ kèm khó nuốt, khó nói, nhìn đôi hoặc yếu cơ lan rộng, cần đến cơ sở y tế ngay.

Vì sao botox lần sau kém tác dụng?

Có nhiều lý do: kỳ vọng thay đổi, cơ khoẻ hơn, liều chưa phù hợp, hoặc sản phẩm kém chất lượng. Ở một số người tiêm dày, liều cao, cơ thể có thể tạo kháng thể trung hoà làm thuốc kém đáp ứng. Bác sĩ sẽ xem lại lịch sử tiêm để đánh giá nguyên nhân và tư vấn hướng phù hợp.

Làm sao nhận biết botox giả?

Người bệnh khó tự kiểm tra bằng mắt thường. Dấu hiệu nghi ngờ gồm giá rẻ bất thường, bán qua mạng xã hội, không có nhãn tiếng Việt, không rõ nhà nhập khẩu, tiêm tại nơi không phải cơ sở y tế. Cách an toàn là tiêm tại cơ sở được cấp phép, hỏi tên chế phẩm và yêu cầu xem bao bì, số lô.

Tiêm botox nhiều năm có gây hại lâu dài không?

Khi được bác sĩ chỉ định đúng liều, đúng khoảng cách, botulinum toxin đã được sử dụng nhiều năm trong y khoa với hồ sơ an toàn được nghiên cứu rộng rãi. Nguy cơ chủ yếu tăng khi tiêm quá dày, quá liều hoặc dùng sản phẩm không rõ nguồn gốc, có thể dẫn tới teo cơ vùng tiêm và mất cân đối khuôn mặt.

Tài liệu tham khảo

• U.S. Food and Drug Administration (FDA) – cảnh báo về botulinum toxin giả và không được phép lưu hành: www.fda.gov
• American Academy of Dermatology (AAD) – botulinum toxin: risks: www.aad.org
• NHS – Botox injections – rủi ro và lưu ý: www.nhs.uk

Đọc thêm: các vùng có thể tiêm botulinum toxin — bài tổng hợp đầy đủ các hướng điều trị đang có, khoảng giá niêm yết và quy trình từng bước.