Mụn cằm: nguyên nhân, cách xử lý an toàn và hạn chế tái phát

Mụn cằm là mụn ở vùng cằm và quanh hàm, hay gặp ở người trưởng thành, nhất là phụ nữ. Nguyên nhân thường là dao động nội tiết, bít tắc lỗ chân lông, ma sát, thói quen chạm tay. Mụn cằm có thể cải thiện nhờ chăm sóc đúng, nhưng mụn viêm, mụn bọc kéo dài nên được thăm khám.

Mụn cằm là gì?

Mụn trứng cá hình thành khi lỗ chân lông bị bít bởi bã nhờn và tế bào sừng, kèm vi khuẩn C. acnes và phản ứng viêm. Ở vùng cằm và đường hàm, mụn thường là mụn viêm đỏ, mụn bọc sâu, đau, hay tái phát tại cùng vị trí. Theo AAD, kiểu mụn phân bố ở cằm – hàm thường gặp ở phụ nữ trưởng thành và có liên quan đến hormone.

Nguyên nhân gây mụn cằm

Nhóm nguyên nhân	Biểu hiện gợi ý
Nội tiết (androgen, chu kỳ kinh, hội chứng buồng trứng đa nang)	Mụn viêm, mụn bọc ở cằm – hàm, nặng hơn trước kỳ kinh; có thể kèm rậm lông, kinh không đều
Ma sát, áp lực (mụn do ma sát)	Mụn tập trung ở vùng tiếp xúc khẩu trang, quai mũ, tay chống cằm
Bít tắc do mỹ phẩm	Mụn ẩn, mụn đầu trắng li ti sau khi đổi sản phẩm
Cạo râu, nhổ lông	Viêm nang lông, lông mọc ngược ở nam giới hoặc người có lông cằm
Căng thẳng, thiếu ngủ	Mụn bùng phát theo giai đoạn

Một số tình trạng trông giống mụn cằm như viêm da quanh miệng, viêm nang lông, lông mọc ngược cần được phân biệt vì hướng xử lý khác nhau.

Các lựa chọn xử lý mụn cằm

Mức độ	Lựa chọn tham khảo	Lưu ý
Nhẹ (mụn ẩn, đầu trắng, ít mụn viêm)	Làm sạch dịu nhẹ, sản phẩm có BHA, niacinamide, chống nắng không gây bít tắc	Cần 6–8 tuần để đánh giá
Vừa	Thuốc bôi kê đơn, peel nông, lấy nhân mụn y khoa	Cần bác sĩ chỉ định
Nặng, mụn bọc, liên quan nội tiết	Thuốc uống kê đơn (kháng sinh, thuốc tác động nội tiết, isotretinoin…)	Bác sĩ đánh giá, theo dõi tác dụng phụ, xét nghiệm khi cần
Thâm, sẹo sau mụn	Sản phẩm làm đều màu, peel, laser theo chỉ định	Xử lý khi mụn đã được kiểm soát

Các thuốc kê đơn trên chỉ được dùng khi có chỉ định của bác sĩ; không tự mua dùng vì có thể gây tác dụng phụ đáng kể (ví dụ isotretinoin có nguy cơ dị tật thai nghiêm trọng).

Rủi ro và tác dụng phụ cần biết khi xử lý mụn cằm

• Kích ứng do dùng nhiều hoạt chất cùng lúc: đỏ, bong, rát khi kết hợp BHA, retinoid, benzoyl peroxide không đúng cách.
• Thâm (tăng sắc tố sau viêm): thường gặp ở da châu Á, nhất là khi nặn mụn.
• Sẹo lõm, sẹo lồi: khi mụn bọc viêm sâu kéo dài.
• Tác dụng phụ thuốc kê đơn: khô da, nhạy cảm ánh sáng, rối loạn tiêu hoá, ảnh hưởng thai kỳ… tuỳ thuốc; cần bác sĩ theo dõi.
• Kháng kháng sinh: khi tự dùng kháng sinh bôi hoặc uống kéo dài.

Thăm khám tại Lona Skin Lab

Tại Lona Skin Lab, bác sĩ thăm khám phân loại mụn, hỏi chu kỳ kinh, thuốc đang dùng, thói quen chăm sóc da để tìm yếu tố khởi phát. Lona Skin Lab thực hiện lấy nhân mụn y khoa, peel hoá học, laser và kê đơn da liễu sau khi bác sĩ thăm khám và chỉ định; trường hợp nghi rối loạn nội tiết, bác sĩ có thể tư vấn khám chuyên khoa phù hợp. Bạn có thể đặt lịch thăm khám để được đánh giá.

Chăm sóc da tại nhà khi bị mụn cằm

• Rửa mặt 2 lần/ngày bằng sữa rửa mặt dịu nhẹ: danh mục sữa rửa mặt.
• Hỗ trợ làm thông thoáng lỗ chân lông: sản phẩm chứa beta hydroxy acid, bắt đầu 2–3 lần/tuần.
• Kiểm soát dầu, hỗ trợ đều màu vùng thâm: sản phẩm chứa niacinamide.
• Chống nắng không gây bít tắc: Rosy Veil Tone-up Glow Sun Serum SPF50+ (SRX).
• Thay khẩu trang thường xuyên, không chống cằm, không nặn mụn, vệ sinh dao cạo.

Bạn có thể tham khảo thêm bài kem dưỡng Babe cho da dầu mụn, thông tin về Medic Roller và thương hiệu Aknicare để chọn sản phẩm chăm sóc phù hợp.

Khi nào cần đi khám ngay?

• Mụn bọc, mụn nang đau, sưng to, kéo dài nhiều tuần.
• Mụn để lại sẹo lõm hoặc sẹo lồi.
• Kèm rậm lông, rụng tóc, kinh nguyệt không đều, tăng cân bất thường.
• Vùng mụn sưng nóng đỏ lan rộng, sốt.
• Không cải thiện sau 2–3 tháng chăm sóc đúng cách.

Câu hỏi thường gặp

Mụn cằm có phải do nóng gan không?

Hiện chưa có bằng chứng khoa học cho thấy mụn cằm do “nóng gan”. Mụn cằm thường liên quan nội tiết, bít tắc lỗ chân lông, ma sát và thói quen chạm tay. Ăn uống cân bằng, hạn chế thực phẩm có chỉ số đường huyết cao có thể hỗ trợ, nhưng không thay thế chăm sóc da và thăm khám khi mụn nặng.

Mụn cằm ở nữ có liên quan đến kinh nguyệt không?

Có. Nhiều phụ nữ thấy mụn cằm nặng hơn trước kỳ kinh do dao động hormone. Nếu mụn kèm kinh không đều, rậm lông, rụng tóc hoặc tăng cân, có thể liên quan hội chứng buồng trứng đa nang và nên được thăm khám, xét nghiệm để có hướng xử lý phù hợp.

Có nên nặn mụn ở cằm không?

Không nên nặn mụn viêm, mụn bọc ở cằm vì dễ đẩy viêm sâu hơn, gây thâm, sẹo và nhiễm trùng. Với mụn đầu đen, đầu trắng, nên để bác sĩ hoặc nhân viên y tế lấy nhân bằng dụng cụ vô khuẩn. Trong lúc chờ, có thể dùng sản phẩm có BHA, niacinamide để hỗ trợ.

Mụn cằm bao lâu thì cải thiện?

Với chăm sóc tại nhà và sản phẩm phù hợp, thường cần 6–8 tuần để thấy thay đổi. Nếu dùng thuốc kê đơn, thời gian đánh giá có thể 8–12 tuần hoặc lâu hơn tuỳ loại thuốc. Mụn liên quan nội tiết có xu hướng tái phát, nên cần duy trì chăm sóc và tái khám theo hẹn.

Nam giới bị mụn cằm có giống nữ không?

Ở nam giới, mụn vùng cằm thường liên quan cạo râu, viêm nang lông, lông mọc ngược và tiết dầu nhiều. Nên dùng dao cạo sạch, cạo theo chiều mọc lông, làm dịu da sau cạo. Nếu nốt đỏ có mủ quanh nang lông kéo dài, nên đi khám để phân biệt mụn trứng cá với viêm nang lông.

Tài liệu tham khảo

• American Academy of Dermatology (AAD) – Adult acne: causes and treatment. aad.org
• DermNet – Acne vulgaris; acne in adult women. dermnetnz.org
• NHS (Vương quốc Anh) – Acne. nhs.uk