Mụn cóc: nguyên nhân, phân loại và cách xử trí an toàn

Ths.Bs.Thảo Vy Đã kiểm duyệt nội dung

Mụn cóc (còn gọi là mụn cơm) là tổn thương da lành tính do virus HPV (human papillomavirus) gây ra, thường gặp ở bàn tay, ngón tay, lòng bàn chân và mặt. Mụn cóc có thể lây qua tiếp xúc, một số tự thoái lui sau vài tháng đến vài năm. Khi mụn lan rộng, gây đau hoặc ở vùng nhạy cảm, nên khám để được chọn cách xử trí phù hợp.

Mụn cóc là gì và do nguyên nhân nào?

Mụn cóc là sự tăng sinh lành tính của tế bào sừng ở thượng bì do nhiễm HPV. Có hơn 100 type HPV, trong đó một số type thường gây mụn cóc ở da, một số khác gây tổn thương ở niêm mạc sinh dục.

Virus xâm nhập qua những vết trầy xước rất nhỏ, sau đó có thể mất vài tuần đến vài tháng mới xuất hiện nốt nhìn thấy được. Các yếu tố làm tăng nguy cơ gồm:

• Trẻ em, thanh thiếu niên (hệ miễn dịch với HPV chưa hoàn thiện).
• Thói quen cắn móng tay, cạo râu, nhổ lông gây trầy xước.
• Đi chân trần ở hồ bơi, phòng tắm công cộng.
• Da ẩm ướt kéo dài, công việc tiếp xúc nước, thịt sống.
• Suy giảm miễn dịch do bệnh lý hoặc thuốc.

Các loại mụn cóc thường gặp và cách phân biệt

Mỗi loại mụn cóc có vị trí và hình dạng riêng. Nhận diện đúng giúp chọn cách xử trí và tránh nhầm với tổn thương khác.

Những nốt nhỏ trên mặt đôi khi bị nhầm giữa mụn cóc phẳng, milia (hạt kê), mụn ẩn dưới da hay mụn nấm men. Bạn có thể đọc thêm bài tổng quan các loại mụn và cách nhận diện.

Các phương pháp xử trí mụn cóc hiện nay

Không có một phương pháp phù hợp cho mọi trường hợp. Theo Viện Da liễu Hoa Kỳ (AAD), nhiều mụn cóc tự khỏi theo thời gian, nhưng có thể cần xử trí khi gây đau, lan nhanh hoặc ảnh hưởng thẩm mỹ.

Các thuốc bôi kê đơn và thủ thuật cần bác sĩ chỉ định; thông tin trên chỉ mang tính khoa học tham khảo.

Checklist hạn chế lây lan và tái phát

• Không gãi, cạy, cắn mụn cóc; rửa tay sau khi chạm.
• Không dùng chung khăn, dao cạo, bấm móng.
• Mang dép ở hồ bơi, phòng tắm chung; giữ chân khô thoáng.
• Che mụn cóc bằng băng dán khi đi bơi, chơi thể thao.
• Không cạo râu, wax qua vùng có mụn cóc.
• Theo dõi và báo bác sĩ khi xuất hiện nốt mới quanh vùng đã xử trí.

Rủi ro và tác dụng phụ khi xử trí mụn cóc

Mọi phương pháp loại bỏ mụn cóc đều có thể gây tác dụng phụ, nhất là khi tự làm tại nhà.

• Đau, phồng rộp, chảy dịch sau áp lạnh, laser, đốt điện.
• Sẹo, thay đổi sắc tố (thâm hoặc trắng) ở vùng xử trí.
• Nhiễm trùng khi chăm sóc vết thương không đúng.
• Tái phát do virus còn ở vùng da lân cận.
• Tổn thương móng khi xử trí mụn cóc quanh móng.
• Bỏng hoá chất khi tự đắp vôi, tỏi, acid mạnh, cắt bằng dao kéo.

Sai lầm thường gặp với mụn cóc

• Tự cắt, cạy, đốt bằng nhang, đắp tỏi, vôi – dễ bỏng, nhiễm trùng, lan rộng.
• Dùng thuốc bôi mụn cóc cho tay chân lên mặt hoặc vùng sinh dục.
• Nghĩ mụn cóc trên mặt là mụn trứng cá và nặn.
• Bỏ dở liệu trình khi nốt mới nhỏ đi.
• Ngại khám mụn cóc sinh dục, tự mua thuốc.

Thăm khám tại Lona Skin Lab

Lona Skin Lab, phòng khám da liễu thẩm mỹ tại Cần Thơ, thăm khám và có thể kê đơn thuốc bôi, thực hiện laser hoặc tiểu phẫu loại bỏ mụn cóc sau khi bác sĩ thăm khám và chỉ định.

1. Hỏi tiền sử: thời gian xuất hiện, tốc độ lan, các cách đã thử, bệnh lý và thuốc làm suy giảm miễn dịch.
2. Khám và soi da bằng thiết bị để phân biệt mụn cóc với chai da, mụn thịt, u sừng hoặc tổn thương khác.
3. Đánh giá vị trí, số lượng, kích thước và nguy cơ sẹo, đặc biệt ở mặt, quanh móng.
4. Giải thích lựa chọn: theo dõi, thuốc bôi, laser hay tiểu phẫu; số lần tham khảo, rủi ro, khả năng tái phát.
5. Hẹn tái khám để kiểm tra lành thương, phát hiện nốt mới.

Với mụn cóc sinh dục hoặc nghi bệnh lây truyền qua đường tình dục, bác sĩ sẽ tư vấn khám chuyên khoa phù hợp. Bạn có thể đặt lịch thăm khám để được đánh giá.

Chăm sóc da tại nhà và sau thủ thuật

Sau laser hoặc tiểu phẫu, giữ vết thương sạch, khô theo hướng dẫn. Khi vùng da đã lành, chăm sóc nền giúp hạn chế thâm:

• Làm sạch dịu nhẹ: với mụn cóc phẳng ở mặt, rửa mặt bằng sản phẩm dịu nhẹ trong danh mục sữa rửa mặt, không chà xát mạnh để tránh lan theo vết xước.
• Chống nắng vùng đã xử trí: hạn chế thâm sau viêm; tham khảo kem chống nắng hoặc Dual Sun Block Soft (Bellmona) cho vùng mặt.
• Hỗ trợ đều màu da khi đã lành: nhóm sản phẩm chứa niacinamide.

Khi nào cần đi khám ngay?

• Nốt thay đổi nhanh về kích thước, màu sắc, chảy máu, loét.
• Mụn cóc ở mặt, quanh mắt, môi, vùng sinh dục – hậu môn.
• Mụn cóc lan nhiều nốt trong thời gian ngắn.
• Người bệnh đái tháo đường có mụn cóc lòng bàn chân, hoặc người suy giảm miễn dịch.
• Vùng xử trí sưng nóng đỏ, chảy mủ, sốt.

Câu hỏi thường gặp

Trẻ 7 tuổi bị mụn cóc ở ngón tay có cần xử trí không?

Ở trẻ em, nhiều mụn cóc tự thoái lui trong vòng vài tháng đến khoảng 2 năm. Nếu nốt nhỏ, chưa gây đau, có thể theo dõi và hạn chế trẻ cắn, cạy. Nếu lan nhanh, đau hoặc gây ảnh hưởng sinh hoạt, nên đưa trẻ đi khám để chọn phương pháp nhẹ nhàng, phù hợp lứa tuổi.

Mụn cóc có lây cho người khác trong nhà không?

Có thể lây qua tiếp xúc trực tiếp hoặc dùng chung khăn, dép, dao cạo, nhưng không phải ai tiếp xúc cũng bị. Giữ vệ sinh, không dùng chung đồ cá nhân, mang dép trong phòng tắm chung và che mụn cóc khi cần giúp giảm nguy cơ lây.

Mụn cóc lòng bàn chân khác mắt cá chân thế nào?

Mụn cóc lòng bàn chân thường làm mất vân da, có chấm đen nhỏ và đau khi bóp hai bên. Mắt cá (chai chân) vẫn giữ vân da, đau khi ấn thẳng, thường ở vị trí chịu lực. Phân biệt chắc chắn cần bác sĩ khám, đôi khi gọt nhẹ lớp sừng để quan sát.

Đã đốt laser mụn cóc rồi sao vẫn mọc lại?

Laser loại bỏ nốt nhìn thấy, nhưng virus HPV có thể vẫn tồn tại ở vùng da xung quanh và gây nốt mới. Tái phát không có nghĩa là thủ thuật thất bại hoàn toàn. Hãy tái khám để bác sĩ đánh giá và có thể phối hợp thuốc bôi hoặc phương pháp khác.

Có thể tự dùng miếng dán, thuốc bôi mụn cóc mua ở nhà thuốc không?

Với mụn cóc tay, chân điển hình, một số sản phẩm chứa salicylic acid có thể dùng theo hướng dẫn trên nhãn. Không dùng cho mặt, vùng sinh dục, da đang viêm, người đái tháo đường hoặc tuần hoàn kém. Nếu không chắc chẩn đoán hoặc không đáp ứng sau vài tuần, nên đi khám.

Tiêm vaccine HPV có phòng được mụn cóc ở tay chân không?

Vaccine HPV được thiết kế chủ yếu để phòng một số type HPV liên quan đến ung thư cổ tử cung và mụn cóc sinh dục. Vaccine không được chỉ định để phòng mụn cóc thông thường ở tay chân. Hãy hỏi bác sĩ về lịch tiêm phù hợp với độ tuổi.

Tài liệu tham khảo

• American Academy of Dermatology (AAD) – Warts: diagnosis and treatment. aad.org
• DermNet – Viral warts. dermnetnz.org
• NHS – Warts and verrucas. nhs.uk