PHA (axit polyhydroxy) là gì? Cách dùng cho da nhạy cảm

Lona Team Đã kiểm duyệt nội dung

PHA (axit polyhydroxy) là nhóm acid tẩy tế bào chết hoá học có phân tử lớn, thấm chậm nên thường dịu nhẹ hơn AHA. Đại diện phổ biến là gluconolactone và lactobionic acid. PHA vừa giúp làm mềm lớp sừng vừa hỗ trợ giữ ẩm, phù hợp với da nhạy cảm, da khô khi dùng đúng cách.

PHA là gì?

Axit polyhydroxy là các acid hữu cơ có nhiều nhóm hydroxyl (-OH) trong phân tử. Trong mỹ phẩm, PHA được dùng để làm lỏng liên kết giữa các tế bào sừng, giúp lớp tế bào già bong ra đều hơn. Vì phân tử lớn hơn glycolic acid hay lactic acid, PHA thấm chậm và tác động chủ yếu ở bề mặt, nên cảm giác châm chích thường ít hơn.

Các đại diện thường gặp:

• Gluconolactone: dạng lactone của gluconic acid, phổ biến nhất trong nhóm PHA. Hỗ trợ tẩy tế bào chết nhẹ và giữ ẩm.
• Lactobionic acid: thuộc nhóm bionic acid, gồm gluconic acid gắn với đường galactose. Có khả năng hút ẩm, gắn kim loại (chelate) và chống oxy hoá.
• Maltobionic acid: ít gặp hơn, có đặc tính tương tự lactobionic acid.

PHA tác động lên da như thế nào?

• Tẩy tế bào chết nhẹ: làm mềm và bong lớp sừng thừa, giúp bề mặt da mịn và đều màu hơn theo thời gian.
• Giữ ẩm: nhiều nhóm hydroxyl giúp PHA hút và giữ nước ở lớp sừng.
• Hỗ trợ hàng rào da: một số nghiên cứu ghi nhận PHA ít làm suy giảm hàng rào da hơn so với AHA cùng nồng độ.
• Chống oxy hoá: đặc biệt với lactobionic acid, nhờ khả năng gắn ion kim loại tạo gốc tự do.

So sánh PHA với AHA và BHA

Nếu bạn quan tâm tới acid dịu nhẹ trong nhóm AHA, xem bài mandelic acid: AHA dịu nhẹ cho da và bài review Vivant 8% Mandelic Acid. Ở chiều ngược lại, TCA là acid dùng trong peel y khoa với nồng độ và độ sâu khác hẳn, được giải thích trong bài TCA là gì.

Ai phù hợp dùng PHA?

• Da nhạy cảm, dễ châm chích với AHA nhưng muốn bề mặt da mịn hơn.
• Da khô, thiếu ẩm, bong vảy nhẹ.
• Người mới làm quen với tẩy tế bào chết hoá học.
• Da có xu hướng đỏ, nhưng đã ổn định và không trong đợt viêm, khi được bác sĩ đồng ý.

Người cần thận trọng: da đang viêm cấp, chàm đang bùng phát, da có vết thương hở, da vừa laser hay peel, người đang dùng retinoid kê đơn như tretinoin, isotretinoin.

Cách dùng PHA trong routine

1. Bắt đầu 2–3 lần mỗi tuần vào buổi tối, sau bước làm sạch.
2. Thoa lớp mỏng lên da khô hoàn toàn, tránh vùng mắt, khoé mũi, khoé miệng.
3. Thoa kem dưỡng ẩm sau đó.
4. Buổi sáng dùng kem chống nắng phổ rộng.
5. Nếu da dung nạp tốt sau vài tuần, có thể tăng tần suất theo hướng dẫn sản phẩm.

Không nên chồng PHA với AHA, BHA nồng độ cao hay retinol trong cùng một buổi, nhất là ở giai đoạn đầu.

Rủi ro và tác dụng phụ khi dùng PHA

• Đỏ, châm chích nhẹ: có thể gặp trong vài lần đầu, thường giảm khi da quen.
• Khô, bong vảy: khi dùng quá thường xuyên hoặc kết hợp nhiều acid.
• Viêm da kích ứng hoặc dị ứng: do acid hoặc do thành phần khác trong công thức như hương liệu, chất bảo quản.
• Tăng nhạy cảm với ánh nắng: mức độ thấp hơn AHA nhưng vẫn cần chống nắng.
• Tăng sắc tố sau viêm: nếu kích ứng kéo dài ở da sẫm màu.

Thăm khám tại Lona Skin Lab

Nếu da thường xuyên đỏ, rát, bong vảy, hoặc bạn không chắc da mình có phù hợp với acid hay không, nên được đánh giá trước khi dùng. Tại Lona Skin Lab, quy trình bắt đầu bằng thăm khám và đánh giá da: tình trạng hàng rào bảo vệ, bệnh da đi kèm (viêm da cơ địa, trứng cá đỏ, mụn trứng cá), các sản phẩm và thuốc đang dùng.

Với nhu cầu cải thiện bề mặt da rõ hơn, Lona Skin Lab thực hiện peel hoá học sau khi bác sĩ thăm khám và chỉ định. Bạn có thể đặt lịch thăm khám để bác sĩ đánh giá và tư vấn phương án phù hợp.

Chăm sóc da tại nhà khi dùng PHA

Khi dùng acid, nền chăm sóc cần dịu nhẹ và đều đặn. Một số sản phẩm Lona gợi ý tham khảo:

• Sữa rửa mặt: chọn loại dịu nhẹ, pH gần với da, không làm khô căng.
• Tinh chất Clair Whitening Source (Bellmona): chứa niacinamide, hỗ trợ dưỡng sáng theo công bố.
• Sản phẩm chứa BHA: cho da dầu cần làm sạch lỗ chân lông, dùng xen kẽ, không chồng với PHA cùng buổi.
• Kem chống nắng: dùng mỗi sáng, chọn phổ rộng.

Khi nào cần đi khám ngay?

• Sưng mặt, mí mắt, môi hoặc khó thở sau khi dùng sản phẩm: cần cấp cứu.
• Đỏ rát dữ dội, nổi mụn nước, rỉ dịch.
• Kích ứng không giảm sau vài ngày ngưng sản phẩm.
• Xuất hiện mảng thâm đậm lên sau đợt kích ứng.

Câu hỏi thường gặp về PHA

PHA có dùng được hằng ngày không?

Một số sản phẩm PHA nồng độ thấp được thiết kế để dùng hằng ngày, nhưng không phải ai cũng cần như vậy. Nên bắt đầu 2–3 lần mỗi tuần và quan sát phản ứng của da. Nếu da không đỏ, không khô bong, có thể tăng dần. Khi thấy châm chích kéo dài hoặc bong vảy, hãy giảm tần suất.

Dùng PHA cùng retinol được không?

Có thể, nhưng nên tách buổi hoặc tách ngày, đặc biệt khi mới bắt đầu. Retinol và acid đều làm tăng tốc độ thay mới lớp sừng, kết hợp cùng lúc dễ gây khô, đỏ. Nếu đang dùng retinoid kê đơn như tretinoin, cần hỏi bác sĩ đã kê trước khi thêm PHA vào chu trình.

Mẹ bầu có dùng PHA được không?

Gluconolactone và lactobionic acid dùng ngoài da ở nồng độ mỹ phẩm thường được xem là ít đáng lo hơn nhiều hoạt chất khác, nhưng dữ liệu riêng trên phụ nữ mang thai còn hạn chế. Mẹ bầu nên mang theo bảng thành phần sản phẩm để hỏi bác sĩ sản khoa hoặc da liễu trước khi dùng.

PHA có giúp giảm mụn không?

PHA giúp làm mềm lớp sừng nên có thể hỗ trợ bề mặt da thông thoáng hơn, nhưng tác động vào lỗ chân lông kém hơn BHA. Với mụn ẩn nhẹ, PHA có thể là một bước hỗ trợ. Mụn viêm, mụn mủ hoặc mụn để lại sẹo cần được bác sĩ da liễu thăm khám, không nên chỉ dựa vào mỹ phẩm.

Vì sao dùng PHA vẫn bị châm chích?

PHA dịu hơn AHA nhưng vẫn là acid. Châm chích có thể do hàng rào da đang yếu, do dùng trên da còn ẩm, do kết hợp nhiều hoạt chất hoặc do thành phần khác trong công thức. Hãy ngưng vài ngày, tập trung dưỡng ẩm, sau đó thử lại với tần suất thấp hơn. Nếu vẫn kích ứng, nên đi khám.

Tài liệu tham khảo

• American Academy of Dermatology (AAD) – thông tin da liễu và thủ thuật thẩm mỹ cho người bệnh
• DermNet – thư viện kiến thức da liễu
• PubMed – cơ sở dữ liệu nghiên cứu y sinh học