Phân biệt các loại mụn: cách nhận diện mụn viêm, không viêm và tổn thương giống mụn

Để phân biệt các loại mụn, hãy chia thành hai nhóm: mụn không viêm (mụn đầu đen, mụn đầu trắng hay mụn ẩn) và mụn viêm (sẩn đỏ, mụn mủ, mụn bọc, nang). Ngoài ra có những tổn thương trông giống mụn như mụn nấm men, milia hay viêm nang lông, vốn cần cách xử lý khác. Nhận diện đúng giúp chọn hướng chăm sóc phù hợp.

Mụn hình thành như thế nào?

Mụn trứng cá là bệnh lý của đơn vị nang lông – tuyến bã, liên quan bốn yếu tố: tăng tiết bã nhờn, sừng hoá bất thường ở miệng nang gây bít tắc, vi khuẩn Cutibacterium acnes phát triển và phản ứng viêm. Nội tiết, di truyền, stress, mỹ phẩm gây bít tắc và một số thuốc có thể làm mụn nặng hơn. Từ nhân mụn ban đầu, tổn thương có thể tiến triển thành mụn viêm nếu viêm lan rộng.

Nhóm mụn không viêm

• Mụn đầu đen (nhân mở): miệng nang mở, bã nhờn bị oxy hoá có màu sẫm; thường ở mũi, cằm, trán. Màu đen không phải do bụi bẩn.
• Mụn đầu trắng (nhân đóng): nốt nhỏ màu trắng hoặc màu da, miệng nang đóng, sờ thấy lợn cợn.
• Mụn ẩn: cách gọi phổ biến cho nhân đóng nằm dưới da, thấy rõ khi căng da hoặc dưới ánh sáng nghiêng. Xem thêm bài mụn ẩn dưới da: nhận biết và cách xử lý.

Nhóm mụn viêm

• Sẩn viêm: nốt đỏ nhỏ, chạm đau, chưa có mủ.
• Mụn mủ: nốt đỏ có đỉnh trắng vàng chứa mủ.
• Mụn bọc (nốt): khối viêm lớn, sâu, cứng, đau nhiều, kéo dài nhiều tuần.
• Nang: tổn thương sâu chứa dịch, có thể liên kết thành đường hầm dưới da; nguy cơ sẹo cao.

Bảng phân biệt các loại mụn và tổn thương giống mụn

Loại	Đặc điểm nhận diện	Vị trí hay gặp	Hướng xử lý thường được cân nhắc
Mụn đầu đen, đầu trắng	Nhân nhỏ, không đỏ, thường không gây đau	Mũi, trán, cằm	BHA, retinoid; lấy nhân đúng kỹ thuật khi cần
Mụn viêm, mụn mủ	Nốt đỏ, đau, có thể có mủ	Má, cằm, lưng	Thuốc bôi theo chỉ định, có thể kèm thuốc uống
Mụn bọc, nang	Sâu, to, đau, dễ để sẹo	Má, hàm, lưng	Cần bác sĩ, thường cần thuốc toàn thân
Mụn nấm men (viêm nang lông do Malassezia)	Sẩn mủ nhỏ đều nhau, ngứa	Trán, ngực, lưng	Thuốc kháng nấm theo chỉ định; xem bài mụn nấm men và mụn trứng cá
Milia (hạt kê)	Hạt trắng cứng li ti, không viêm	Quanh mắt, gò má	Không tự nặn; xem bài milia: vì sao da nổi nốt trắng li ti
Mụn gạo	Cách gọi dân gian, thường chỉ nhân đóng hoặc milia	Mặt	Cần xác định đúng bản chất trước khi xử lý

Tổng quan về nhóm tổn thương này có trong bài các loại mụn và mụn gạo.

Mức độ mụn được đánh giá ra sao?

Bác sĩ thường đánh giá theo số lượng và loại tổn thương: mức nhẹ chủ yếu nhân mụn và ít mụn viêm; mức trung bình có nhiều mụn viêm; mức nặng có mụn bọc, nang, hoặc mụn để lại sẹo. Mức độ quyết định lựa chọn thuốc bôi, thuốc uống hay kết hợp thủ thuật. Thuốc như retinoid kê đơn, kháng sinh, isotretinoin đều cần bác sĩ chỉ định và theo dõi.

Rủi ro và tác dụng phụ khi tự xử lý mụn sai cách

• Thâm, tăng sắc tố sau viêm: phổ biến ở da châu Á, kéo dài nhiều tháng.
• Sẹo lõm, sẹo lồi: nhất là khi nặn mụn viêm, mụn bọc.
• Nhiễm trùng lan rộng: khi dùng tay hoặc dụng cụ không vô khuẩn.
• Kháng kháng sinh: khi tự dùng kháng sinh bôi, uống kéo dài.
• Kích ứng do quá nhiều hoạt chất: da đỏ rát, mụn lại tăng.
• Điều trị nhầm: dùng sản phẩm dành cho mụn trứng cá cho mụn nấm men có thể không hiệu quả.

Thăm khám tại Lona Skin Lab

Tại Lona Skin Lab, quy trình bắt đầu bằng thăm khám và soi da bằng thiết bị để xác định loại tổn thương, mức độ mụn và tình trạng hàng rào da. Bác sĩ có thể kê đơn thuốc bôi, thuốc uống khi phù hợp, và chỉ định thêm peel hoá học hoặc laser; Lona Skin Lab thực hiện các kỹ thuật này sau khi bác sĩ thăm khám và chỉ định. Bạn được hướng dẫn chăm sóc tại nhà và hẹn tái khám để điều chỉnh.

Bạn có thể đặt lịch thăm khám để bác sĩ đánh giá và tư vấn phương án phù hợp.

Chăm sóc da tại nhà cho da mụn

• Tẩy trang dịu nhẹ: Soothing Deep Cleansing Oil của Dermyxis, làm sạch sâu và làm dịu; nhũ hoá kỹ với nước rồi rửa sạch.
• Rửa mặt: danh mục sữa rửa mặt dịu nhẹ, pH phù hợp.
• Hỗ trợ thông thoáng lỗ chân lông: danh mục sản phẩm chứa BHA, phù hợp nhân mụn; bắt đầu cách ngày.
• Chống nắng không gây bít tắc: Dual Sun Block Soft SPF50+/PA+++ của Bellmona.

Khi đang dùng thuốc kê đơn, hãy hỏi bác sĩ trước khi thêm BHA hay acid vào chu trình.

Khi nào cần đi khám ngay?

• Mụn bọc, nang đau nhiều, lan rộng hoặc để lại sẹo.
• Mụn kèm sốt, sưng đau khớp hoặc mệt mỏi.
• Mụn xuất hiện đột ngột ở tuổi trưởng thành kèm rối loạn kinh nguyệt, rậm lông.
• Mụn xuất hiện sau khi dùng thuốc mới hoặc kem không rõ nguồn gốc.
• Mụn ảnh hưởng nhiều đến tâm lý, sinh hoạt.

Câu hỏi thường gặp

Làm sao phân biệt mụn ẩn và milia?

Mụn ẩn là nhân mụn đóng, mềm hơn, có thể thành mụn viêm, thường ở trán và cằm. Milia là nang keratin nhỏ, trắng, cứng như hạt kê, hay gặp quanh mắt, gò má và hầu như không viêm. Milia không nặn ra được như nhân mụn và cần dụng cụ vô khuẩn, nên đừng tự lấy tại nhà.

Mụn nấm men có giống mụn trứng cá không?

Nhìn bề ngoài có thể giống, nhưng mụn nấm men thường là các sẩn mủ nhỏ, đều nhau, hay ngứa, tập trung ở trán, ngực, lưng và nặng hơn khi nóng ẩm. Nguyên nhân là nấm men Malassezia nên đáp ứng với thuốc kháng nấm hơn là sản phẩm dành cho mụn trứng cá thông thường. Cần bác sĩ chẩn đoán.

Mụn đầu đen có phải do rửa mặt không sạch?

Không. Màu đen của mụn đầu đen là do bã nhờn và keratin bị oxy hoá khi tiếp xúc không khí, không phải do bụi bẩn. Rửa mặt mạnh tay hoặc nhiều lần không làm hết mụn đầu đen mà còn gây kích ứng. BHA và retinoid giúp giảm bít tắc hiệu quả hơn khi dùng đều đặn.

Khi nào mụn cần dùng thuốc uống?

Thuốc uống thường được cân nhắc khi mụn viêm mức trung bình đến nặng, mụn bọc, nang, mụn lan rộng ở lưng ngực hoặc có nguy cơ để sẹo. Các thuốc như kháng sinh, thuốc nội tiết hay isotretinoin đều cần bác sĩ chỉ định, xét nghiệm khi cần và theo dõi tác dụng phụ trong suốt quá trình dùng.

Tài liệu tham khảo

• American Academy of Dermatology (AAD) – acne: các loại mụn và điều trị.
• DermNet – phân loại tổn thương mụn trứng cá.
• NHS – acne: triệu chứng và khi nào cần khám.