Nguyên nhân tóc bạc sớm: di truyền, thiếu chất, bệnh lý và những điều có thể làm

Lona Team Đã kiểm duyệt nội dung

Nguyên nhân tóc bạc sớm phổ biến nhất là di truyền; ngoài ra còn có stress oxy hoá, hút thuốc, thiếu vitamin B12, sắt, đồng, vitamin D, bệnh tuyến giáp và một số bệnh tự miễn như bạch biến. Tóc đã bạc do di truyền thường khó đen trở lại, nhưng phát hiện và điều chỉnh nguyên nhân có thể giúp làm chậm tiến triển ở một số người.

Tóc bạc sớm hình thành như thế nào?

Màu tóc do melanin từ tế bào hắc tố ở nang tóc tạo ra. Tóc bạc khi tế bào hắc tố giảm hoạt động hoặc kho tế bào gốc hắc tố cạn dần, khiến sợi tóc mới mọc ra không có sắc tố.

Theo các tổng quan đăng trên PubMed, stress oxy hoá đóng vai trò quan trọng: hydrogen peroxide tích tụ trong nang tóc, cùng sự suy giảm các enzyme chống oxy hoá, làm tổn thương tế bào hắc tố. Mỗi nang tóc có chu kỳ riêng, vì vậy tóc bạc thường xuất hiện rải rác rồi tăng dần. Để hiểu thêm cấu trúc nang tóc, bạn có thể đọc bài nang tóc bị teo có phục hồi được không.

Những nguyên nhân tóc bạc sớm thường gặp

Nguyên nhân có thể chia thành nhóm không thay đổi được (di truyền) và nhóm có thể kiểm tra, điều chỉnh (thiếu chất, bệnh lý, lối sống). Bảng dưới đây giúp bạn đối chiếu.

Stress có thật sự làm tóc bạc không?

Có bằng chứng cho thấy stress có thể góp phần làm tóc bạc. Một nghiên cứu trên chuột công bố năm 2020 cho thấy stress cấp tính kích hoạt hệ thần kinh giao cảm, làm cạn kho tế bào gốc hắc tố ở nang lông.

Ở người, mối liên hệ được ghi nhận trong một số nghiên cứu quan sát, nhưng mức độ ảnh hưởng khác nhau giữa từng người. Stress không phải nguyên nhân duy nhất và thường đi cùng yếu tố khác như thiếu ngủ, hút thuốc, ăn uống thiếu chất. Kiểm soát stress có lợi cho sức khoẻ chung, nhưng không nên kỳ vọng tóc đã bạc sẽ đen lại hoàn toàn.

Tóc bạc sớm có đen lại được không?

Với tóc bạc do di truyền hoặc lão hoá, hiện chưa có phương pháp được chứng minh giúp tóc đen lại ổn định. Một số trường hợp tóc bạc do thiếu vitamin B12, bệnh tuyến giáp có thể cải thiện phần nào khi nguyên nhân được điều trị.

Các sản phẩm quảng cáo “đen tóc từ gốc” thường thiếu dữ liệu nghiên cứu đáng tin cậy. Một số loại dầu gội phủ bạc chứa thuốc nhuộm, có thể gây dị ứng. Những lựa chọn thực tế gồm:

• Kiểm tra và điều chỉnh nguyên nhân có thể thay đổi được.
• Nhuộm tóc bằng sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, thử dị ứng trước 48 giờ.
• Henna nguyên chất cho người muốn che phủ nhẹ, lưu ý “henna đen” có thể chứa PPD gây dị ứng.
• Chấp nhận và chăm sóc tóc bạc: dùng dầu gội dịu, dưỡng ẩm vì tóc bạc thường khô, dễ xỉn vàng.

Checklist khi phát hiện tóc bạc sớm

Khi thấy tóc bạc xuất hiện nhiều trước tuổi 25–30, bạn có thể tự rà soát theo danh sách sau trước khi đi khám:

1. Gia đình có ai bạc tóc sớm không?
2. Có mệt mỏi, da xanh, tê bì tay chân, khó tập trung?
3. Có thay đổi cân nặng, nhịp tim, kinh nguyệt?
4. Có mảng da mất màu, rụng tóc thành mảng?
5. Có hút thuốc, ăn chay trường không bổ sung B12?
6. Gần đây có stress kéo dài, thiếu ngủ?

Nếu trả lời “có” với câu 2–5, bạn nên đi khám để được chỉ định xét nghiệm phù hợp.

Rủi ro và tác dụng phụ của các giải pháp tóc bạc

Rủi ro chủ yếu đến từ thuốc nhuộm, sản phẩm không rõ nguồn gốc và việc tự bổ sung vi chất liều cao. Theo AAD, thuốc nhuộm tóc chứa PPD là nguyên nhân thường gặp của viêm da tiếp xúc dị ứng.

• Viêm da tiếp xúc do thuốc nhuộm: ngứa, đỏ, sưng da đầu, mặt, có thể nặng.
• Tóc khô, gãy: do nhuộm, tẩy lặp lại nhiều lần.
• Thừa vi chất: tự uống liều cao kẽm, đồng, vitamin A có thể gây hại.
• Sản phẩm “thảo dược đen tóc” trôi nổi: có thể chứa chất nhuộm hoặc kim loại không công bố.
• Bỏ sót bệnh lý: chỉ che phủ mà không kiểm tra khi có dấu hiệu bất thường.

Sai lầm thường gặp về tóc bạc sớm

Sai lầm phổ biến nhất là tin rằng nhổ một sợi tóc bạc sẽ mọc thêm nhiều sợi khác. Thực tế, mỗi nang tóc chỉ mọc một sợi; nhổ nhiều lần có thể làm tổn thương nang tóc. Các sai lầm khác:

• Tự mua thực phẩm chức năng liều cao mà không xét nghiệm.
• Nhuộm tóc liên tục không thử dị ứng.
• Bỏ qua dấu hiệu rụng tóc đi kèm; xem bài các cấp độ hói chữ M để nhận biết rụng tóc nội tiết.
• Tin vào sản phẩm hứa hẹn “đen tóc từ gốc” trong vài tuần.

Thăm khám tại Lona Skin Lab

Lona Skin Lab, phòng khám da liễu thẩm mỹ tại Cần Thơ, thăm khám các vấn đề tóc và da đầu. Với tóc bạc sớm, quy trình gồm:

1. Hỏi tiền sử: tuổi bắt đầu bạc, tiền sử gia đình, chế độ ăn, thuốc đang dùng, triệu chứng toàn thân.
2. Soi da đầu bằng thiết bị để đánh giá nang tóc, mật độ tóc, dấu hiệu rụng tóc đi kèm.
3. Khám da để phát hiện mảng mất sắc tố, dấu hiệu bệnh tự miễn.
4. Giải thích lựa chọn: chỉ định xét nghiệm khi cần, tư vấn chăm sóc tóc, giới thiệu chuyên khoa nội tiết khi nghi bệnh tuyến giáp.
5. Hẹn tái khám để theo dõi.

Nếu bạn quan tâm đến chi phí khám tóc, bài khám rụng tóc và các xét nghiệm thường gặp có thêm thông tin. Bạn có thể đặt lịch thăm khám để được bác sĩ đánh giá.

Chăm sóc tại nhà

Chăm sóc tại nhà tập trung vào giảm tác động oxy hoá từ ánh nắng, giữ da đầu và da mặt khoẻ. Các gợi ý dưới đây ở mức mỹ phẩm.

• Dual Sun Block Soft SPF50+ Bellmona: kem chống nắng cho da mặt, kết hợp đội mũ để bảo vệ da đầu và tóc.
• Danh mục sản phẩm chứa vitamin C: chất chống oxy hoá cho da mặt.
• Danh mục kem chống nắng: lựa chọn theo loại da.

Với tóc, ưu tiên dầu gội dịu nhẹ, dầu xả dưỡng ẩm, hạn chế nhiệt độ cao từ máy sấy, máy duỗi.

Khi nào cần đi khám ngay?

Hãy đi khám sớm nếu tóc bạc kèm theo:

• Mệt mỏi kéo dài, da xanh xao, tê bì tay chân.
• Rụng tóc nhiều, rụng thành mảng.
• Mảng da trắng mất sắc tố lan rộng.
• Sụt cân, hồi hộp, run tay hoặc tăng cân, sợ lạnh.
• Tóc bạc tiến triển rất nhanh trong vài tháng.

Câu hỏi thường gặp

Tôi 22 tuổi đã có nhiều tóc bạc, có cần đi xét nghiệm không?

Nếu gia đình có người bạc tóc sớm và bạn hoàn toàn khoẻ mạnh, khả năng cao là do di truyền. Tuy vậy, nếu có mệt mỏi, rụng tóc, ăn chay trường, thay đổi cân nặng hoặc tóc bạc tăng nhanh, bạn nên đi khám. Bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm vitamin B12, sắt, chức năng tuyến giáp khi cần.

Ăn chay trường có làm tóc bạc sớm không?

Ăn chay trường không bổ sung đủ vitamin B12 có thể dẫn đến thiếu hụt, và thiếu B12 có liên quan đến tóc bạc sớm. Người ăn chay nên trao đổi với bác sĩ về việc kiểm tra định kỳ và bổ sung phù hợp. Không tự dùng liều cao kéo dài khi chưa biết tình trạng thực tế của cơ thể.

Nhổ tóc bạc có làm mọc thêm tóc bạc không?

Không. Mỗi nang tóc chỉ mọc một sợi tóc, nên nhổ một sợi không làm các sợi xung quanh bạc theo. Tuy nhiên, nhổ lặp lại nhiều lần có thể tổn thương nang tóc, gây viêm hoặc khiến tóc mọc thưa ở vùng đó. Cắt sát chân tóc hoặc nhuộm là cách an toàn hơn nếu bạn muốn che sợi bạc.

Đang mang thai có nhuộm tóc phủ bạc được không?

Dữ liệu hiện có cho thấy lượng thuốc nhuộm hấp thu qua da đầu khá thấp, nhưng nhiều bác sĩ khuyên hoãn nhuộm trong 3 tháng đầu thai kỳ. Nếu cần nhuộm, nên chọn nơi thông thoáng, thử dị ứng trước, không để thuốc tiếp xúc da đầu lâu. Hãy trao đổi với bác sĩ sản khoa nếu bạn còn băn khoăn.

Uống thực phẩm chức năng có giúp tóc đen lại?

Thực phẩm chức năng chỉ có thể hữu ích khi bạn thực sự thiếu vi chất, và cần được xác định qua thăm khám, xét nghiệm. Với tóc bạc do di truyền, bổ sung vi chất thường không làm tóc đen lại. Dùng liều cao kéo dài không cần thiết có thể gây tác dụng phụ, nên hãy hỏi bác sĩ trước khi dùng.

Tóc bạc thành từng chòm có đáng lo không?

Tóc bạc thành chòm hoặc mảng, đặc biệt kèm mảng da mất màu hoặc vùng rụng tóc, có thể liên quan bạch biến hoặc rụng tóc từng vùng. Đây là các bệnh tự miễn cần được bác sĩ da liễu đánh giá. Bạn nên đi khám sớm để được chẩn đoán và tư vấn hướng xử trí phù hợp.

Tài liệu tham khảo

• American Academy of Dermatology (AAD) – thông tin về tóc bạc và chăm sóc tóc
• DermNet – thông tin về tóc bạc sớm (premature canities) và bệnh lý liên quan
• PubMed – Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ – tổng quan về cơ chế và yếu tố nguy cơ của tóc bạc sớm